Click for: CSSHS Archive Main Page
Vol. VII • 1984       https://www.creationism.org/aymara/HuangTi_ay.htm

Huang Ti - Chino Qillqaña ukhamaraki Llijt'a Qhipa China Markan Utasiwipa
Roy L. Hales-an qillqata

Génesis 11:1-9 ukax uñacht'ayiwa, jach'a lamar quta jalsu qhipatxa, jichha markapar puripxäna ukhaxa, China jaqinakax mä juk'a pacha Sumeria ("Shinar uraqi") uksan qhiparapxpachänwa. Mä nayra China markan sarnaqäwipax akham siwa, Huang Ti, uka "Q'illu Apu" sutimp uñt'atax, markaparux inti jalant tuqit irpanitayna, ukatsti Miao sutini mä nayra jaqinakaxa, jichhax China markan aynach inti jalant tuqin jakasipki, jupanakax jupat nayraw China markar puripxatayna, sasaw sapxi. Nayra jaqinakan wila masin qillqatanakapan Huang Ti-ru jach'anchayatapax aka sarnaqäwinakarux juk'amp chiqäkaspa ukham uñstayi.

Chinu qillqañan nayrïr tunka qillqanakapaxa, T'ien Kan jan ukax "Alaxpachan T'aqanakapa" sutini, Huang Ti-n apnaqäwipanlurataw sasaw sapxi , ukampirusa chiqpachanxa Uruk/Jemdet Nasr pachan Sumeria qillqañaruw wali uñtasita. Q'illu Apu tuqit sarnaqäwin walja chiqapaxa, Chinu jaqinakan nayrïr sarnaqäwipan saphintataw amuyasi, (Chika Inti jalsu tuqinkir) Sumeria markat mistusina, Noé-n Llijllipat qhipata.

Map of China, in Asia
China ukhamaraki Inti Jalsu tuqinkir Asia

  Qullu Quta Clásicos
Walja yatxatatanakax nayrax amuyapxänwa Q'illu Emperadorux China jaqinakar jichha markapar irpxaruwayatayna: jupanakax amuyunakapax mä nayra Han dinastía (202 a.C. - 9 d.C.) qillqataru sayt'ayapxäna, "Qullu Quta Clásicos" sutini. Ukampirusa, aka panka ukax nayra pachanakatpach "mä muspharkañ sarnaqäwi" ukham uñt'atawa, ukhamarusa, China markankir yatiqirinakax Inti jalant tuqinkir markanakan amuyunakapamp chikt'atäxapkän ukhakamakiw Shan Hai Ching ukax uñt'atäxatayna.1 Aka, nayra qillqatanakan Inti jalant tuqit jutirïtapxat jan kuna uñacht'äwinakas utjkipan chikt'ata, jichhax walja yatiqirinakaruw Shan Hai ChIng ukx janis chiqäkaspa ukham amuyt'ayawayi. Ukampirusa, walja tuqinakaw aka sarnaqäwix chiqapuniw nayra pachan utjawayi sasaw arxati:

(1) Han dinastía nayraqat utjkän uka China qillqatanakatxa, jisk'a ch'iqatakikiwa jiwasan utjistu. Shan Hai Ching ukax nayra sarnaqäwinaka yatiyirjam uñt'ayasi ukhaxa, uka chiqäñap yant'añatakix juk'a yänakakiwa jiwasatakix utji. Pächasirinakax chiqapachapuniw amuyapxi, qillqatanakapax qhipa pachankiriwa, ukampirus utjaskarakiwa mä amuyux, qillqatan amuyunakax nayra pachanit jutirïpasa;

(2) China markan qillqatanakapanxa, kunatix jupanakax yaqha markan yänakap uñisipxirïna, kunayman yatiyäwinakax uñstiriwa, ukax muspharkañawa; (3) kunjamtix nayraqat siskäna, Miao jaqinakax China markar nayraqat purinipxataynawa sapxiwa;2

(4) China markan nayra sarnaqäwipax akham siwa, nayrïr ch'axwäwipax Q'illu Apu Miao jaqinakar atipkäna ukapachanwa utjäna. Pacha tuqit uñjasax, amuyt'añax wali askiwa, walja qillqatanakanx China markan p'iqinchiripax atipkäna uka qhipatwa Q'illu Apur tukuwayi, janiw nayraqatpachati;

(5) Q'illu Apux jutïr 2.500 maranakanxa taqi China apunakatakix achachilapawa. Nayra apnaqirinakatxa siwsawinakaw utji, ukampirus jupanakax juk'akiw qhipa mirayanakamp chikt'atäpxi; qhipa emperadoranakax utjarakïnwa, ukampirus janiw maynisa Huang Ti-n uñacht'ayat Imperial mirayanakapatxa jilpacharu apnaqañx amtapkänti. Jupat qhipa pachana, ukhamaraki jutiri Hsia (2205-1766 BC) Shang (1766-1112 BC) ukat Chou (1111-256 BC) dinastíanakan sapa emperadorapaxa, Huang Ti-n wila masipänwa (wila masinakapan qillqata uñxatt'aña). Jupax China markan jach'a awkipjamaw uñsti.

    T'ien Kan (jan ukax "Alaxpachan T'allqanakapa")
Chinu qillqañan nayrïr tunka qillqanakapa. "Alaxpachan T'allqanakapa" ukax Huang Ti-n mä ministrupan luratawa sasaw amuyasi. Aka qillqanakan sutinakapasa ukat uñnaqanakapas sarnaqäwin imatäna. Phisqhan uñnaqanakapax Chinu machaq qala pachan t'urunakan chimpunakapan uñsti (jaqthapit jamuq uñxatt'aña). Aka qillqanakax juk'aki uñstawayatapax amuyt'añjamawa, kunatix pusi tunka markat juk'akiw jichha pachanakar puriwayi. Jisk'a mayjt'awinakampi, "I" qillqana k'uchuparjama, "Wu" qillqana k'umuchata, "Kuei" qillqana tukuyapar yapxatata siq'inakampi, aka qillqanakana uñnaqanakapax chiqpachapuni imatäkaspa ukham uñjasi. Ukampirusa, kunjamtix Kiang Kang-hu jupax 1935 maran uñacht'käna ukhama, aka qillqanakan sutinakapax "Chinu arunxa janiw amuyaskiti. Uka pachpa arunakax walja chiqanakanxa mayja qillqanakampiw qillqata. Amuyasiwa, jupanakax yaqha markat jutir arunakäpkaspa, Chinu arurux arsuñaparjam jaqukipata."3

    T'ien Ken ukax Sumerionjam uñstiriwa
T'ien Kan ukan chiqap uñnaqanakapax Uruk/Jemdet Nasr pachan Sumerion qillqataparu wali uñtasitawa (1 Tabla). (Kunjamatix Sumerionakax aka pachan qillqataparux mä llätunka tunka gradoni k'uchirt'äwi churapxäna, nayax mä yapxatata columna yapxatta, kawkhantix Uruk/Jemdet Nasr unanchanakax juk'amp suma uñtasthapiñatakix askichatäspawa -2 Tabla). "Hsin" ukaki mayjächispa ukhaxa, Chinu qillqanakaxa jasakiw Sumerionakana qillqapat jutatapax qhananchasispa. "Chia" ukaxa niya pachpakiwa 234 jakhuni Uruk qillqampi. "I" ukaxa 450 ukan juk'ampi chiqap siq'inchatawa. "Ping" ukaxa 692 ukan juk'ampi jisk'achata qillqatawa. "Ting" ukaxa L 405 ukawa. 444-tata chika muyu apsusina, "Wu" uñjtanxa. "Chi" ukax 864-awa. "Keng" ukax 386-jam amuy uñacht'ayi, ukampirus Y uñtatax thiyanakapat apsutawa ukatsti taypiruw aptata. "Jen" ukax mä juk'achata 515 ukhamawa. "Kuei" ukax 8 78 uka jakhuwakiwa, tukuyanakaparux jisk'a siq'inakampi yapxatata. T'ien Kan ukan tunka qillqanakapatxa, llätunkaniwa Sumeria qillqatat jutatapax qhananchasispa, ukatsti neolitico p'uñu chimpunakax chiqans mä taypi uñnaqjamaw uñsti. Akax chiqapuniw suyasiñapa, T'ien Kan ukax chiqpachapuni Sumeria-t jutatayna ukhaxa.

    Tukuyawi
Patak maranak qhipatxa, China jaqinakax jupanakan sarnaqäwiparux jupanakpachakiw jach'añchasipxäna, ukhamaraki apnaqir jilïr irpiriru yupaychasisa ukat taqi yaqha markat jutir yänakarux uñisipxäna. Ukatwa nayra markapan sarnaqäwinakap armxapxäna, jan ukax uka sarnaqäwinakax China markan sarnaqäwipjam wasitat yatiyasiwayi. Khitisa China markan jach'a uma jalsu tuqit sarnaqäwip uñacht'ayaspa, ukax walja uraqpachan jach'a uma jalsu tuqit sarnaqäwinakapan sapakiw sayt'i, kunatix jupanakan "Noah" satapax uma jalsur atipjatayna: Yu, jupanakan "Noah" satapax mä jach'a apuänwa ukatsti atipjäwipax alaxpachat katuqat mä layqa laq'ampiw jikxatäna. Ukhamäpanxa, janiw muspharkañäkiti qhipa China jaqinakax Huang Ti-n inti jalant tuqita jutäwipat sarnaqäwip mä "muspa sarnaqäwi" sasina amuyapxatapaxa, ukampirusa muspharkañawa ukham sarnaqäwix kunjamatsa qhiparawayi. Aka sarnaqäwix Miao jaqinakan sarnaqäwipampi pachpäkaspa uk amuyt'asina, ukatsti Huang Ti-x nayra jaqinakan qillqatanakapanxa China jaqinakan achachilapjamäkaspa uk amuyt'asina, aka sarnaqäwix wali chiqap sarnaqäwijamaw amuyasi (3 Uñacht'äwi uñxatt'aña). Jupan apnaqäwipan uñstir China jaqinakan sutinakapax yaqha markat jutirjamawa, ukat uka unanchanakax Sumeria markan Uruk / Jemdet Nasr pachan unanchanakapjamawa. Qillqatanakax aka tuqitxa qhanpachaw qhanañchi, taqi jaqinakaw jach'a umamp t'aqhisiyäwi qhipatxa Sumeria markan jakasipxäna. Amuyt'añakiw wakisi, Huang Ti-n sarnaqäwinakapax China jaqinakan inti jalsu tuqir saräwipan amtawinakap apthapirjamawa.


FOOTNOTES
1 Kiang Kang-hu, T-ai Yu Chul Chi Chinese Civilisation (Shanghai: Chung Hwa Book Co., 1935) p.4.
2 See Roy L. Hales, "Archaeology. the Bible and the Postflood Origins of Chinese History." Creation Social Science and Humanities Quarterly, Winter 1983 or Hugo Bernatzek, Akha and Miao (1970) p.15.
3 Kiang Kang-hu, p.6.

NOTES ON ILLUSTRATION OF FIGURINES
T'ien Kan symbols taken from Chang Kwang-chih. `T'ien Kan: a key to the history of the Shang," David T. Roy and Tsuen-hsuin Ts len (eds), Ancient China: Studies in Early Civilisation (Hong Kong: The Chinese University Press, 1978).

Neolithic symbols from Chang Kwang-chih, The Archaeology of Ancient China (New Haven & London: Yale University Press, edition of 1977) figures 51 and 129.

Sumerian figures taken from either: (1) Adam Falkenstein, Archaische Texte Aus Uruk (Berlin, 1936), these have purely numerical designations like 234, (2) G.A. Barton, Origin and Development of Babylonian Writing (Leipzig, 1913) as reproduced in L.A. Wedell, The Aryan Origin of the Alphabet (Hawthorne, Cal.; Christian Book Club of America, edition of 1968), this sign is designated B 78. This sign also appears in figure 62 of Hans Jensen, Sign. Symbol and Script (London: George Allen & Unwin Ltd, 1970). (3) S. Langdon Pictrographic Inscriptions from Jemdet Nasr (Oxford University Press, 1928) fig. designated L 405.


Chart 1



Chart 2


Chart 3


 

Chinu Qillqaña ukhamaraki China markan Laphi Laphi Qhipa Utjasiwipa
<https://www.creationism.org/aymara/HuangTi_ay.htm>

<https://www.creationism.org/csshs/v07n4p24.htm
CSSHS • Creation Social Science & Humanities Society • Quarterly Journal



Nayrïri: . Aymara
www.creationism.org