Qalltawi: Paqallqu Muspharkañanakaxa, aynachan juk'aptayata, paqallqu uraqin uñstawinakapawa, 1980 maranakan phalläwinakapata uñstiri, ukatsti MSH Uñstayäwit Yatiyäwi Utan uñacht'ayatawa.  Jank'aki uñstayatap layku, pachamamax juk'at juk'at uñstiriwa siski uka amuyuru sayt'asi. "Muspharkañanaka" sasaw jupanakarux sista, kunatix jach'a muspharkayap layku. Chiqpachansa, jiwasan amuyusax akawa: aka muspharkañanakax Diosan mä arunakapawa, jaqirux akapach lurañan jank'ak luräwipat amtañapataki.

Nina Qullu Phallawi, Llamayu phaxsi 18, 1980 mara

1. Laphaxa llätunka urasan jan uñt'kayjam mayjt'ayata. MSH ukax Cascade qullunakatxa juk'amp suma uñnaqt'anit uñt'atawa.Ch'uñu uñtata ukat khununtata, jach'a quqanakani manqha wayq'unakat sipan jach'aruw sayt'äna, alay tuqinkir q'uma q'uma qutampi.  1980 marana marzo phaxsinxa, magma sat nina laq'ax qulluruw makatañ qalltawayi, ukhamat jaljtayasa. Mayo phaxsit 18 uruna, 8:32 alwa pacharu, mä jach'a uraq khathatiwix utjäna, ukasti alaytuqir jithiqiruw manqha qhirwanakar jaquntäna, manqhan utjir ch'ama anqar apsusina, mä sapa tuqir, alaytuqir, phichhantat phallawimpi. Aka qallta kimsaqallqu minutun phallawix 600 kilometro cuadrado quqanak t'unjatayna.

Qullux jayp'ukama phallaskakïnwa, 20.000 Hiroshima markjam atómic bombanakan ch'amap aptasina. Uka llätunka urasanakanxa, qullun pusi jaljat patankir chikata ukhamarak taqpach taypipax chhaqtawayiwa, mä jach'a, jist'arat, herradurjam uñtata p'iya jaytasina.  Manqha wayq'unakax phuqhantatäna, quta manqharux 75m ukch'a laq'a jaquntatäna, ukat qullu alaytuqimpi alay-inti jalanta tuqinakapat jalsuri jawiras 45m ukch'a laq'a taypin imantatäna. Llatunka urasakipanxa, uka chiqax mä axsarkañ, jan jakañani phaxsin uraqipjam tukutayna.

Patak phisqa tunka maranakpachanxa, geológico mayjt'awinakax jach'a jan walt'äwinakan luräwip jisk'aptayäna.  Ukampirusa, aka jisk'a nina qullun llätunka urasa phallatapata jach'a uraqin mayjt'awixa, mä millón maranakana k'achat k'achat mayjt'añapänwa.

2. Phichhantanakaxa phisqa phaxsin utt'awayi. Phallatat qhipa phisqa phaxsinxa, laq'ampi ukhamaraki nina jalsunakampi pä phichhantanakaw utt'awayi, uka 1.5 x 2.0 milla jach'a phichhantataki uma saräwinaka utt'ayasa.  Jach'a uma saräwixa, Step Canyon satawa, 200 metrokama manqhawa. Inti jalsu tuqinkiripaxa Loowit Wayq'uwa. Pä wayq'unakasa 30 metro ch'ullqi qalat khuchhuqapxi. Sapa wayq'una taypinxa jisk'a jawiranakawa jalsu. Pachamama jilxattäwita qhanañchäwix akham siwa: mä jisk'a jawirax jaya pachanakana k'achat k'achata mä wayq'u lurayi.  Aka tuqitxa, yatistanwa uka wayq'unakax jank'akiw uñstawayi; ukatsti mä jisk'a jawiraw ukanak taypi sarnaqañ qalltawayi. Yatiqañ pankanakax sapxiwa, akapachan juk'amp muspharkañ wayq'u, Grand Canyon sutini, patak millón maranakana jawiran allintatapampiw uñstawayi. Jichhax geológico allintäwin yatxatt'at yatxatirinakax iyawsapxiwa, ukax jank'akiw uñstawayi, kunjamatix aka MSH uksankir wayq'unakaxa.
 

-

3. Badlands ukax phisqa urun utt'awayi. Badlands ukax uraqin uñnaqapax Sur-Intijalsu tuqina ukhamarak South Dakota markan jikxatasi. Akax qala sayt'atanakani chiqanakan llamp'u imillanakax t'unxatata ukan uñsti, ukhamat ch'ixch'i ukampirus suma uñnaqt'ani uraqi jaytasina. Aka uraqi uñnaqanakax patak patak maranakanx umaw llamp'u imillanak apsusina, sapa sayt'iri jach'a qala sayt'atanak jaytawayi, ukhamaw sapxi.

MSH uksanxa, jach'a uraqi llusk'awix walja chullunkhiampi khunumpi apkatäna, alay tuqinkir manqha qhirwa manqharu imantasa. Uka urpachawix 290 grados C. junt'u laq'ampi 10 metronakaw patxaru uskusirakïna, ukasti jank'akiw uka chullunkhi chulluyäna, jank'akiw waporaru tukuyasa. Akax pachpa ch'ama sarnaqawiwa, uka urpachaw uru tukuykama qullun phallawinak utjayirïna.  Umax waphur tukusinx 1700 kuti jilxati. Ukax jank'aki lurasix, mä phallawiwa. Qhiparux ukham phallawinakampiw taqi umax tukusxatayna.

Qhirwan imantat chullunkhampi khunumpi patxankir wila junt'u laq'ax uka chullunkha umachayasin waphur tukuykäna ukhaxa, "waphu phallawi p'iyanaka" (40 metrokama manqhankiri) sutini kunayman lurasirakïnwa.  Uka p'iyanakaqa niya sayt'u thiyanïpkänawa, ukampisa p'iqiñchiri ch'amampiwa t'unjasïna, ukhamata "jisk'a wich'inkhanaka ukat jach'a wich'inkhanaka" uñstayañataki, akax jan wali uraqinakana uraq uñnaqapan mä uñacht'äwipawa. (Jisk'a wich'inkhanakaxa jisk'a wich'inkhanakawa). EE.UU. markan jach'a jan wali uraqinakana uñacht'äwinakapax ukhamarakiw jach'a t'unjañ ch'amanakampi ukat yaqhipanakax nina qullun t'uqhantawinakapampi uñstayatäspawa.

4. Kimsa urasanakan patat patat qalanakax utt'ayasiwayi. 1980 iwa. Yatitjamax, patat patat qalanakax utt'asiñapatakix jaya pachanakaw munasi sasaw amuyasi; ukampirus patak patat jila qalanakaw jilpachax aruma 9 urasata 12 uraskama tantachasiwayi.  Mä phuyux jank'akiw llätunka milla qullu patxaru makhatkäna ukhaxa, nina phichhantatanakan quta qutapan t'ijtawipax phichhantat p'iyanxat jank'akiw mistuñ qalltäna, alay tuqir qullu laphiruw saraqäna, sapa maynix aynachankir qhirwa mayamp ch'uñuyasa. Thurunakapax mä juk'a pulgada ukhat mä yarda ukhat jiläñkama, sapa maynix mä qawqha segundos ukhat mä qawqha minutos ukaruw uñstawayi.

Uraqi yatxatiri Steven Austin jupax aka nina phichhu t'ijunakax uraqir k'askata, uma ukham tukuq, ch'axwir, jisk'a nina qullu ch'aranqhanakampi chhaqhuta ukham sasaw qhanañchäna. Jupanakax qullu patat jallu thaya jank'akampiw saraqapxäna ukat 540 grados C junt'u imatanakwa jaytapxäna. Sapa mayni imatax mayakïñapawa ukat sum chhaqhuntatäñapaw suyasi.  Muspharkañawa, aka jank'a sarir wila junt'u laq'ampi pumice-mpi chhaqhanakaxa, jach'a juch'usa partikulunakaru, suma uñt'at capanakaru jaljtäna. Ukham uñstawinakaxa laboratorio-n sedimentación tanquenakana uñacht'ayat sarnaqäwinakan kamachinakap arki.

Ukham juch'usa capanakaxa Grand Canyon-an Tapeats Arenisca-nakapan uñstiwa. Taqinin amuyuparjamaxa, jupanakaxa jaya pachanakana k'achata ukhamaraki jan sayt'asa sedimentación-ampi luratawa.  Pä kasta jallu chhaqhanakaw utji: maynïrixa, MSH patanak luririxa, juyphimpi phuqhata; maynïristi, Tapeats patanak luririxa, umampi phuqhata. Ukampirusa, panpachaniw pachpa física kamachinak arkasipxi. Nina qulluxa uñacht'ayawayiwa, ukham patanakaxa jank'akiw lurasispawa. Taqi uraqpachan mä jach'a umampi llawintatax jank'akiw Tapeats patanak luririspäna.

5. Llamayu phaxsit 18 urunxa, mä jach'a uraq t'unjasitaw Spirit Lake jawirampi thakhipampix chika chika 45 metronakampi imantatayna. Ukhamarakiw Upper Toutle Qhirwa 60 kilometronak cuadradopanxa yaqha jawiranak jilpachax imantatarakitayna ukat qhirwan laka jist'antarakitayna. Pä tunka payan phaxsinakax janiw Pacífico lamar qutar puriñatakix mä thakhis utjkänti.

Ukatsti, 1982 marana, marzo phaxsit 19 urunxa, mä phallawix juyphi pachan cráter uksan tantachata jach'a khunu quq'u umachawayatayna. Uka umanakax qullu lankhanakan qhasa laq'anakampi chhaqhuntatayna, mä jach'a laq'a luqhita uñstayasa. Llatunka urasanakanxa, jan khitis uñjkipanxa, uka laq'a luqhitix wañaqana jach'a chiqanakapan mä mayacht'ata uma saräwi thakhi khuchhukatatayna ukatsti Pacífico lamar qutar sarañ thakhi wasitat just'aratayna.  Uka uma saräwinakax kimsa 30 metru manqha wayq'unakaniwa. Maynïrix "Toutle-n Jisk'a Gran Cañón-apa" sutimpi uñt'atawa, kunatix Gran Cañón-an pusi tunka patakat maynïr jisk'aptayatapawa.

Walja umax (jan ukax ñiq'ix) jank'akiw luri, kunatix jisk'a umax (jan ukax ñiq'ix) wiñay pacha apt'asi uk lurañataki.

Evolucionista geólogonakaxa jaya pachanakaw amuyapxäna, Washington Inti jalsu tuqinkir 40.000 km cuadrado ukch'a jach'a Channeled Scablands ukax utt'asiñapataki. 1970 maranakanxa, qhipharuxa iyawsapxänwa, aka jach'a geológico utt'awixa, Grand Coulee ukamp chika, jilpachaxa pä urunwa mä jach'a jan wali t'unjañan utt'ayasitayna. Jach'a jan wali t'unjañanakakiw Uraqpachan jach'a t'unjañ utt'awinakapxa sum qhanañchapxi. Niya kimsa pataka jaqi ayllunakan sarnaqäwinakapaxa uka lurañatakix mä jach'a t'uqkirit arsu, Uraqpach Jalsu.

6. Chhaqantir Lawanakaxa Tunka Maranakankiw Walja Achachil Q'irunaka Uñtasit Uñjasi. Mä millón q'irunakaw jach'a phalläwi urunxa Spirit Qutaru jalsuyata. Maranakax saraskipanxa, mayat mayatwa umamp phuqhantasisina manqhar chhaqantapxi.  Suma saphini qirunakaxa jichhakamaxa ch'ankhanakana patakatuqitxa mä chiqapawa. Uka ch'ankhanakaxa chiqaparu manqharu chhaqtapxi ukat saphinakapaxa jank'akiw qutaru puriri laq'ampi imantataxi. Ukax amuyayistu, jupanakaxa kawkhantix uchatäpki ukana jilsuwayapxatayna ukat jiwarapxatayna, mä quqa quqata yaqha patxaru, jaya pachanakana.

Ukham uñstatanakaxa yaqha chiqanakana jikxatasi, Yellowstone Nacional Parque uksankiri Specimen Ridge ukhamaraki.  Ukanxa, geólogonakaxa qullu patanxa 27 mayj mayja patanakan "saphintata" quqa quqanaka jikxatapxatayna ukatxa 27 maynit maynikam utjiri quqa quqanaka uñjasipkaspa uk amuyapxatayna. Specimen Ridge uksanxa qhanañchiri pankaxa pantjasiwipa uñacht'ayäna. Akham sasaw säna: "Aka qullu luriri nina qullanaka taypinxa, 50 waranqa waranqa maranak nayra suma jilsuwayiri pa tunka paqallquni mayj mayja pata fosil quqa quqanaka imantatawa."

Jichhürunakanxa chiqax qhanstawayxiwa ukat uka qillqatax chhaqhatawa. Yatxatirinakax amuyasipxatayna Spirit Lake uksan luratanakapaw Specimen Ridge uka chiqax qhanañchi sasina. Quqanakax mä qutan tuyuskäna, umamp phuqhantataw pachax saraskipan manqhar chhaqantäna, ukhamat walja quqa quqanaka maynit maynikam jilsuñjam uñstayasina.  Uka 50 millón maranakan uñstayatax mä qawqha maranakankiw uñstaspäna, ukat quqanak qala tukuyañatak wakiskir pachampi (100-t 1000 marakama).

7. Jank'ak K'illimpa Uñstayañatak Mä Machaq Uñacht'äwi. Dr. Steven Austin jupax Penn State Jach'a Yatiqañ Utan doctorado qillqatap qillqatayna, mä machaq k'illimpa uñstayañ uñacht'äwit, Kentucky markan mä k'illimpa pampat yatxatatapata.  Geólogos ukanakax patak marat jila mä juqhu quta modelo apnaqapxatayna carbón uñstañapataki qhanañchañataki, ukampirus Austin jupax uka qhanañchäwix janiw chiqäpkiti sasaw arxayatayna, kunatix carbón ukax laq'a lip'ichjama jach'a t'aphaniniwa, janiw juqhu quta laq'jama jisk'a t'aphanïkiti. Juqhu quta laq'ax saphinakaniwa; carbón ukax janiw ukhamäkiti. Juqhu quta laq'ax mä laq'a patxan qhipari; carbón ukax jilpachax mä qala patxan qhipari.  Janiw mä ch'alla turuqis jikxatatkiti, mä juk'a carbón ukham tukutäkaspa ukhamarjama.

Austin jupax mä tuyuri ch'ankha uñacht'äwi uñstayäna—mä jach'a uma t'uqhiriw waranq waranqa acres quqanak apsuspa ukat ch'ankhanakaru k'uchthapispa sasina. Uka ch'ankhanakax Kentucky patxan mä jach'a qutan tuyuskäna, maynit maynikam ch'ijthapisisa ukat lip'ichinakap manqhar jaquntasisa. Qhipatxa, nina qullunakan unxtasiwipax junt'u ukat ch'ama churäna, ukax laboratorionakana carbón lurañatak apnaqat qhipa wakiskirinakawa.  Uka tukuyawix Kentucky markan walja suma carbón qatatanakawa, ukat Austin-atakix mä Ph.D. ukhamaraki.

Tunka phaxsi qhipatxa, Mount St. Helens qullux phallawayiwa, Spirit Lake qutaru walja alinak jaqtawayi, mä millón k'ullunakampi chika. Dr. Austin-ax uka k'ullunak quta patxan jikxatäna, sillp'inakap apsusita.  Quta manqhax kimsa kayu jach'a laq'ampi, yaqha aliqanakampi ukhamarak laq'a laq'ampi chhaxt'ataw jikxatasïna. Jichhakamax uka yänakax k'achata k'achata t'unjasir aliqanakjamakiw qhipari. Ukampirus mä jach'a t'unjañax wakiskir junt'u ukhamarak ch'ama churani ukhaxa, uka yänakax jank'akiw carbónaru tukuspa. Dr. Austin-an yatxatäwipax uñacht'ayiwa, carbón uñstañapatakix waranq waranqa maranak munasiwa siski uka amuyux wali pächasiñjamawa.
 

Nayrïri: . Aymara

www.creationism.org